DẤU TÍCH ĐỒN BẮC LÝ
Châu lỵ Bắc Quang (Trung tâm xã Tân Quang, tỉnh Tuyên Quang ngày nay)
Châu lỵ Bắc Quang là thị trấn nhỏ thời Pháp với gần 100 nóc nhà, Châu lỵ là nơi trên bến dưới thuyền, buôn bán sầm uất của người Kinh dưới xuôi và người Hoa. Hiện nay là trung tâm hành chính xã Tân Quang, tỉnh Tuyên Quang
(Dấu tích Đồn Bắc Lý vẫn còn sót lại tại trung tâm xã Tân Quang)
Châu lỵ nằm lọt giữa một bên là đường số 3 (Tên gọi trước của Quốc lộ 2), một bên là Sông Lô; ở phía bắc thị trấn có Ngòi Quang, bắt nguồn từ Châu Hoàng Su Phì chảy xuống qua dưới chân cầu Ngọc đổ ra Sông Lô. Bên bờ phía Bắc có đồn Đại Lý. Trước đây đồn được một tên quan Ba người Pháp chỉ huy, dưới quyền có một quản khố đỏ người Việt, “3 thằng” Đội tây và trung đội lính khố đỏ
Khi Nhật đảo chính Pháp, Quốc dân đảng theo chân Tầu Tưởng vào chiếm Bắc Quang, đổi tên Châu là Huyện và cử Bế Cao Bảo là Tri Châu cũ thời Pháp làm Huyện trưởng. Nha tri huyện nằm giữa hai phố người Hoa và người Kinh chạy dài sát bờ Sông Lô. Phố người kinh có trên 5 chục nóc nhà. Đầu dãy phố người kinh có một ngọn đồi thấp, trên đồi có một lô cốt xây từ thời Pháp và do một tiểu đội Quốc dân đảng đóng giữ. Dưới chân đồi có ngôi đền nhỏ thờ Trần Hưng Đạo. Phố người Hoa có gần 100 nóc nhà, có tổ chức Lý Sự Hội. (Tổ chức hành chính nội bộ của Bang người Hoa, có nhiệm vụ giúp đỡ nhau, duy trì truyền thống, dân tộc của người Hoa và giàn xếp, can thiệp các mâu thuẫn với chính quyền bản xứ)
Tại Đồn Bắc Lý (Nay là trụ sở UBND xã Tân Quang) có Tư Xiêm làm Dinh trưởng (Tiểu đoàn trưởng) của Việt Nam Quốc dân đảng, nằm dưới quyền Tư Xiêm có chính trị chỉ đạo viên tên là Hành. Người dân khi đó gọi đồn Bắc Lý là đồn Xiêm - Hành
Đồn Bắc Lý xưa kia vẫn còn lại dấu tích nằm ở phía sau trụ sở UBND xã Tân Quang, đồn có tứ mặt hướng ra sông lô và quốc lộ 2 ngày nay.
SỰ KIỆN LỊCH SỬ
Giải phóng Châu lỵ Bắc Quang không phải nổ súng
Châu lỵ Bắc Quang nổi tiếng có Đồn Bắc Lý (Nay là trụ sở UBND xã Tân Quang) doTư Xiêm làm Dinh trưởng (Tiểu đoàn trưởng) của Việt Nam Quốc dân đảng, nắm dưới quyền Tư Xiêm có chính trị chỉ đạo viên tên là Hành.
Giữa tháng 10/1945, Châu lỵ Bắc Quang được quân đội cách mạng từ Thác Vệ - Bằng Hành sang sử dụng các thương gia trong Lý Sự Hội của người hoa là Lý Sểnh Sáng (Nghĩa của tiếng Trung Quốc là Lý Tiên Sinh) làm đại diện gặp gỡ Tư Xiêm đồn trưởng Quốc dân đảng nhằm thuyết phục, quy thuận theo chính phủ lâm thời, thống nhất không gây hấn giữa hai lực lượng quân đội, thống nhất việc đi lại giao thương buôn bán giữa các vùng. (Thời điểm đó bọn phản động Việt Nam Quốc dân đảng quản lý 3 khu trọng yếu của châu Bắc Quang gồm thị trấn Bắc Quang (Tức Châu lỵ Bắc Quang), Yên Bình, Tiên Yên, tạo thành thế chân kiềng để cai trị trên một vùng rộng lớn, chỉ đứng sau thị xã Hà Giang)
Trong thời gian giữ thỏa thuận hai bên quân đội không gây hấn cho nhau. Đầu tháng 11/1945, trong khi chờ phái đoàn của quân đội cách mạng lâm thời lên thương thuyết với Hoàng Quốc Chính tại thị xã Hà Giang. Tư Xiêm và Hành bí mật viết thư cho bọn Việt Nam Quốc dân đảng tại Yên Bình, Tiên Yên tổ chức đánh úp lực lượng cách mạng đang tiếp quản tại đây, tuy nhiên lệnh đánh úp của Tư Xiêm bị quân đội cách mạng thu giữ tại Ngô Khê (Việt Vinh cũ). Nhờ đó mà quân đội cách mạng lâm thời tiếp quản do đồng chí Thanh Phong chỉ huy đã tổ chức bắt sống 2 tên Xiêm – Hành, đồng thời ra lệnh cho hai tên viết thư cho tất cả binh lính của Việt Nam Quốc dân đảng bỏ vũ khí đầu hàng. Ngày 4/11/1945 châu lỵ Bắc Quang chính thức giải phóng, TẠO BÀN ĐẠP CHO CUỘC THỎA THUẬN VÀ GIẢI PHÓNG THỊ XÃ HÀ GIANG vào cuối tháng 12 năm 1945
(Nơi tiếp giáp dòng suối Ngòi Quang và Sông Lô dưới chân Cầu Ngọc, tức Cầu Quang ngày nay)
