Trong bối cảnh đó, công tác kiểm tra, giám sát và thi hành kỷ luật của Đảng không chỉ là nhiệm vụ thường xuyên của cấp ủy, tổ chức đảng, mà còn là một trong những điều kiện quyết định để Tân Quang vận hành thông suốt mô hình mới, củng cố niềm tin của cán bộ, đảng viên và Nhân dân, tạo nền tảng chính trị vững chắc cho phát triển kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh ở địa phương.
Kiểm tra, giám sát là yêu cầu tất yếu trong mô hình quản trị mới
Mô hình chính quyền địa phương 2 cấp làm thay đổi căn bản cách thức tổ chức và vận hành bộ máy ở cơ sở. Khi cấp xã trở thành cấp trực tiếp hơn trong giải quyết công việc của người dân, doanh nghiệp và cộng đồng, vai trò lãnh đạo của Đảng ủy xã càng phải được thể hiện rõ bằng năng lực định hướng, kiểm tra, đôn đốc và giám sát việc thực hiện.
Đối với Tân Quang, quá trình sắp xếp, hợp nhất địa giới hành chính đã mở ra không gian phát triển mới, nhưng đồng thời cũng đặt ra nhiều vấn đề mới về quản lý cán bộ, quản lý đảng viên, điều hành công việc, phân công nhiệm vụ, sử dụng nguồn lực, giải quyết thủ tục hành chính, tiếp công dân, xử lý kiến nghị từ cơ sở và tổ chức thực hiện các mục tiêu phát triển trong nhiệm kỳ 2025 - 2030.
Chính vì vậy, nếu không làm tốt công tác kiểm tra, giám sát, những hạn chế nhỏ trong quá trình vận hành bộ máy có thể chậm được phát hiện, tích tụ thành điểm nghẽn, ảnh hưởng đến chất lượng phục vụ Nhân dân và hiệu quả lãnh đạo của tổ chức đảng. Ngược lại, kiểm tra, giám sát được thực hiện bài bản sẽ giúp cấp ủy nắm chắc tình hình, phát hiện sớm nguy cơ, phòng ngừa sai phạm, điều chỉnh kịp thời phương thức lãnh đạo, quản lý và tổ chức thực hiện nhiệm vụ.
Nói cách khác, trong mô hình chính quyền mới, kiểm tra không phải là công việc “đi sau” để xử lý sai phạm, mà phải trở thành công cụ lãnh đạo chủ động, góp phần bảo đảm bộ máy hoạt động đúng hướng, đúng nguyên tắc, đúng pháp luật và sát thực tiễn.
Từ yêu cầu xây dựng Đảng đến yêu cầu phục vụ Nhân dân
Công tác kiểm tra, giám sát và thi hành kỷ luật Đảng là một trong những chức năng lãnh đạo thiết yếu của Đảng. Đây là nhiệm vụ quan trọng góp phần giữ vững nguyên tắc tổ chức, kỷ cương, kỷ luật trong Đảng, phòng ngừa, ngăn chặn, đẩy lùi suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong cán bộ, đảng viên.
Nhưng trong điều kiện Tân Quang thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, ý nghĩa của công tác này còn rộng hơn. Kiểm tra, giám sát không chỉ nhằm xây dựng tổ chức đảng trong sạch, vững mạnh, mà còn trực tiếp tác động đến chất lượng quản trị ở cơ sở. Mỗi cuộc kiểm tra nghiêm túc, mỗi nội dung giám sát đúng trọng tâm, mỗi kết luận khách quan đều góp phần nâng cao trách nhiệm công vụ, chấn chỉnh tác phong làm việc, phòng ngừa biểu hiện quan liêu, trì trệ, nể nang, né tránh, đùn đẩy trách nhiệm.
Người dân đánh giá hiệu quả của mô hình mới không chỉ qua các nghị quyết hay khẩu hiệu, mà qua những việc cụ thể: thủ tục có nhanh hơn không, cán bộ có gần dân hơn không, kiến nghị có được giải quyết kịp thời không, nguồn lực đầu tư có được sử dụng đúng mục đích không, các chính sách có đến đúng đối tượng không. Vì vậy, kiểm tra, giám sát của Đảng phải hướng mạnh về cơ sở, bám sát nhiệm vụ chính trị, bám sát đời sống Nhân dân và những lĩnh vực dễ phát sinh hạn chế, sai phạm.
Ở phương diện đó, công tác kiểm tra Đảng chính là một kênh quan trọng để củng cố niềm tin của Nhân dân đối với cấp ủy, chính quyền, nhất là trong giai đoạn bộ máy mới cần khẳng định tính hiệu lực, hiệu quả bằng kết quả thực tế.
Những chuyển biến tích cực và bài học từ thực tiễn Tân Quang
Những năm qua, dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Ban Chấp hành, Ban Thường vụ Đảng ủy xã Tân Quang, công tác kiểm tra, giám sát và thi hành kỷ luật Đảng đã có nhiều chuyển biến tích cực. Các cuộc kiểm tra được triển khai theo chương trình, kế hoạch đã đề ra, chú trọng vào những lĩnh vực, vị trí, khâu công tác dễ phát sinh vi phạm. Qua đó, nhiều hạn chế, khuyết điểm được phát hiện, chấn chỉnh kịp thời.
Công tác giám sát chuyên đề được mở rộng, nhất là đối với cán bộ, đảng viên giữ vị trí chủ chốt. Việc giám sát thường xuyên từng bước gắn với sinh hoạt chi bộ và nhiệm vụ chính trị tại cơ sở. Công tác thi hành kỷ luật Đảng được thực hiện theo nguyên tắc, quy trình, bảo đảm khách quan, công tâm, xử lý nghiêm minh, kịp thời các vi phạm, góp phần giữ vững kỷ luật, kỷ cương.
Thông qua kiểm tra, giám sát, cấp ủy có thêm cơ sở để nắm chắc tình hình tổ chức đảng và đảng viên thuộc phạm vi quản lý, kịp thời phát hiện, phòng ngừa, ngăn chặn biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị, phẩm chất đạo đức, lối sống. Đây là kết quả có ý nghĩa quan trọng, nhất là khi Tân Quang đang bước vào nhiệm kỳ đầu tiên sau sắp xếp, hợp nhất và vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.
Từ thực tiễn đó có thể rút ra một bài học lớn: nơi nào cấp ủy quan tâm đúng mức đến kiểm tra, giám sát, nơi đó kỷ luật, kỷ cương được giữ vững; nơi nào người đứng đầu nêu cao trách nhiệm, nơi đó việc thực hiện nghị quyết, nhiệm vụ chính trị có chuyển biến rõ hơn. Ngược lại, nếu kiểm tra thiếu sâu sát, giám sát thiếu thường xuyên, những biểu hiện hình thức, trì trệ, né tránh rất dễ phát sinh.
Nhận diện đúng những hạn chế để không bị động trong nhiệm kỳ mới
Bên cạnh kết quả đạt được, công tác kiểm tra, giám sát ở Tân Quang vẫn còn những hạn chế cần thẳng thắn nhìn nhận. Một số cuộc kiểm tra, giám sát còn nặng về hình thức, chưa thật sự đi sâu phân tích nguyên nhân gốc rễ của vấn đề. Việc nắm bắt, dự báo tình hình ở một số chi bộ chưa kịp thời, dẫn tới chậm phát hiện dấu hiệu vi phạm. Năng lực, kỹ năng nghiệp vụ của một số thành viên tham gia kiểm tra, giám sát còn hạn chế.
Đây không chỉ là những hạn chế mang tính nghiệp vụ, mà còn là cảnh báo đối với quá trình vận hành mô hình mới. Khi địa bàn rộng hơn, nhiệm vụ nhiều hơn, yêu cầu quản trị cao hơn, nếu công tác kiểm tra vẫn dừng ở cách làm cũ, thiên về hồ sơ, nặng tính định kỳ, thiếu phân tích dữ liệu thực tiễn, thì khó đáp ứng được yêu cầu lãnh đạo trong tình hình mới.
Vấn đề đặt ra là phải chuyển từ tư duy “kiểm tra để phát hiện sai phạm” sang tư duy “kiểm tra để phòng ngừa, cảnh báo, điều chỉnh và thúc đẩy phát triển”. Kiểm tra phải đi vào những khâu then chốt: thực hiện quy chế làm việc, trách nhiệm nêu gương của cán bộ chủ chốt, giải quyết thủ tục hành chính, quản lý đất đai, tài chính, đầu tư công, thực hiện chính sách an sinh, xây dựng nông thôn mới, công tác cán bộ, sinh hoạt chi bộ và việc thực hiện các nghị quyết sau Đại hội.
Chỉ khi nhận diện đúng điểm yếu, dám nhìn thẳng vào hạn chế, công tác kiểm tra, giám sát mới thực sự trở thành động lực chấn chỉnh bộ máy, nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của tổ chức đảng.
Đổi mới phương thức kiểm tra, giám sát trong điều kiện chuyển đổi số
Một yêu cầu nổi bật trong giai đoạn mới là phải đổi mới phương pháp, công cụ và cách thức kiểm tra, giám sát. Tân Quang cần từng bước ứng dụng chuyển đổi số trong công tác kiểm tra Đảng, phù hợp với tinh thần đổi mới quản trị và yêu cầu nâng cao tính minh bạch, kịp thời, chính xác.
Việc số hóa hồ sơ kiểm tra, giám sát, xây dựng cơ sở dữ liệu về tổ chức đảng, đảng viên, kết luận kiểm tra, tiến độ khắc phục sau kiểm tra, phản ánh kiến nghị của Nhân dân và kết quả thực hiện nhiệm vụ của các chi bộ sẽ giúp cấp ủy có thêm công cụ theo dõi, phân tích, cảnh báo sớm. Đây là hướng đi cần thiết để tăng cường khả năng giám sát từ xa, phát hiện sớm dấu hiệu bất thường qua dữ liệu nhiều chiều, thay vì chỉ phụ thuộc vào các cuộc kiểm tra trực tiếp theo kế hoạch.
Tuy nhiên, chuyển đổi số không chỉ là đưa hồ sơ lên máy tính. Quan trọng hơn là thay đổi cách làm: từ quản lý rời rạc sang quản lý có hệ thống; từ đánh giá cảm tính sang đánh giá dựa trên dữ liệu; từ xử lý sau sai phạm sang cảnh báo sớm; từ kiểm tra đơn lẻ sang kết nối giữa kiểm tra, giám sát, đánh giá cán bộ và kết quả thực hiện nhiệm vụ chính trị.
Trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, cấp xã là nơi tiếp nhận trực tiếp nhiều luồng thông tin từ người dân, doanh nghiệp, thôn bản, chi bộ, cán bộ chuyên môn. Nếu biết khai thác tốt dữ liệu này, công tác kiểm tra Đảng ở Tân Quang sẽ chủ động hơn, sát thực tiễn hơn và hiệu quả hơn.
Người đứng đầu phải là trung tâm trách nhiệm
Để kiểm tra, giám sát đi vào thực chất, trước hết phải nâng cao nhận thức và trách nhiệm của cấp ủy, tổ chức đảng, đặc biệt là người đứng đầu. Người đứng đầu cấp ủy, cơ quan, đơn vị không thể xem kiểm tra, giám sát là việc riêng của Ủy ban Kiểm tra, mà phải coi đây là nhiệm vụ lãnh đạo thường xuyên, gắn chặt với quản lý cán bộ, điều hành công việc và tổ chức thực hiện nghị quyết.
Nhiệm vụ kiểm tra, giám sát cần được đưa vào sinh hoạt cấp ủy, sinh hoạt chi bộ định kỳ. Mỗi chi bộ phải tự kiểm tra việc thực hiện nghị quyết, tự giám sát đảng viên trong thực hiện nhiệm vụ, tự phát hiện nguy cơ và chủ động chấn chỉnh từ sớm. Khi chi bộ mạnh lên, kỷ luật từ cơ sở được giữ vững, Đảng bộ xã mới có nền tảng vững chắc.
Cùng với đó, cần quy định rõ trách nhiệm của cấp ủy, người đứng đầu trong công tác kiểm tra, giám sát, kỷ luật Đảng. Nếu địa bàn, lĩnh vực, bộ phận phụ trách để xảy ra sai phạm kéo dài, chậm phát hiện, chậm xử lý, thì phải xem xét trách nhiệm lãnh đạo, quản lý tương ứng. Đây là cách để chống biểu hiện hình thức, nể nang, né tránh, ngại va chạm trong thực hiện nhiệm vụ.
Năm giải pháp trọng tâm để nâng cao hiệu quả kiểm tra Đảng ở Tân Quang
1. Đưa kiểm tra, giám sát thành nhiệm vụ lãnh đạo thường xuyên
Đảng ủy xã cần xác định kiểm tra, giám sát là một khâu quan trọng trong toàn bộ quy trình lãnh đạo. Mỗi nghị quyết, chương trình, kế hoạch sau khi ban hành phải có nội dung kiểm tra, tiêu chí giám sát, thời hạn đánh giá và trách nhiệm cụ thể của tổ chức, cá nhân.
Trọng tâm kiểm tra cần hướng vào việc thực hiện nhiệm vụ chính trị sau hợp nhất, vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, cải cách hành chính, quản lý đất đai, tài chính, đầu tư công, giải quyết đơn thư, thực hiện chính sách đối với người dân và trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên.
2. Kết hợp chặt chẽ kiểm tra định kỳ với kiểm tra đột xuất
Nếu chỉ kiểm tra theo kế hoạch định kỳ, nhiều vấn đề phát sinh có thể bị bỏ lỡ. Vì vậy, Tân Quang cần kết hợp giữa kiểm tra định kỳ với kiểm tra đột xuất, giữa giám sát chuyên đề với giám sát thường xuyên. Những lĩnh vực nhạy cảm, dễ phát sinh vi phạm phải được đưa vào diện giám sát trọng điểm.
Kiểm tra đột xuất không nhằm tạo áp lực hành chính, mà để bảo đảm tính kịp thời, khách quan, nhất là trước các vấn đề nổi cộm, phản ánh của Nhân dân hoặc dấu hiệu bất thường trong thực hiện nhiệm vụ.
3. Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ kiểm tra
Cán bộ làm công tác kiểm tra phải có bản lĩnh, nghiệp vụ, phương pháp và đạo đức công vụ. Vì vậy, cần tăng cường bồi dưỡng chuyên môn, kỹ năng phát hiện dấu hiệu vi phạm, kỹ năng thu thập, phân tích thông tin, kỹ năng làm việc với tổ chức đảng, đảng viên, kỹ năng lập hồ sơ, kết luận và kiến nghị xử lý.
Đặc biệt, phải kiên quyết chống biểu hiện nể nang, né tránh, ngại va chạm. Người làm kiểm tra nếu thiếu bản lĩnh sẽ khó bảo vệ được nguyên tắc; nếu thiếu nghiệp vụ sẽ khó kết luận đúng; nếu thiếu công tâm sẽ làm giảm niềm tin của tổ chức đảng, đảng viên và Nhân dân.
4. Thi hành kỷ luật nghiêm minh, công tâm, đúng nguyên tắc
Kỷ luật Đảng phải được thực hiện nghiêm minh, khách quan, đúng người, đúng lỗi, đúng mức độ, kịp thời, có sức răn đe và giáo dục. Xử lý vi phạm không chỉ để kỷ luật một cá nhân hay tổ chức, mà còn để giữ nghiêm kỷ cương, cảnh báo, phòng ngừa chung và bảo vệ uy tín của Đảng.
Cùng với xử lý kỷ luật, cần chú trọng công tác hậu kiểm và giáo dục sau kỷ luật. Đảng viên vi phạm sau khi bị xử lý cần được theo dõi, giúp đỡ, tạo điều kiện sửa sai, tiến bộ. Như vậy, kỷ luật mới vừa nghiêm, vừa nhân văn, vừa góp phần xây dựng tổ chức đảng trong sạch, vững mạnh.
5. Ứng dụng chuyển đổi số, tăng cường giám sát từ xa
Tân Quang cần từng bước xây dựng hệ thống quản lý dữ liệu phục vụ kiểm tra, giám sát: dữ liệu về đảng viên, chi bộ, chương trình kiểm tra, kết luận kiểm tra, tiến độ khắc phục, phản ánh của Nhân dân và kết quả thực hiện nhiệm vụ. Trên cơ sở đó, cấp ủy có thể phân tích xu hướng, phát hiện điểm nghẽn, nhận diện sớm nguy cơ vi phạm.
Đây là giải pháp phù hợp với yêu cầu quản trị hiện đại, giúp công tác kiểm tra, giám sát minh bạch hơn, chính xác hơn và kịp thời hơn trong điều kiện địa bàn sau hợp nhất có phạm vi quản lý rộng hơn.
Kiểm tra để xây dựng, giám sát để phát triển
Một nền hành chính cơ sở vận hành hiệu quả không thể thiếu kỷ luật. Một Đảng bộ muốn lãnh đạo thắng lợi nhiệm vụ chính trị không thể xem nhẹ kiểm tra, giám sát. Đối với Tân Quang, yêu cầu này càng có ý nghĩa đặc biệt khi xã đang trong giai đoạn đầu thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, đồng thời triển khai các mục tiêu lớn về phát triển kinh tế, xây dựng nông thôn mới, nâng cao đời sống Nhân dân, giữ vững quốc phòng, an ninh và xây dựng hệ thống chính trị vững mạnh.
Đẩy mạnh công tác kiểm tra Đảng không phải để tạo ra tâm lý e dè, mà để bảo vệ cái đúng, ngăn ngừa cái sai, khuyến khích đổi mới sáng tạo trong khuôn khổ kỷ luật, kỷ cương. Kiểm tra càng chủ động, giám sát càng thường xuyên, kỷ luật càng nghiêm minh thì bộ máy càng trong sạch, cán bộ càng trách nhiệm, niềm tin của Nhân dân càng được củng cố.
Khẳng định vai trò lãnh đạo trong nhiệm kỳ mới
Nhiệm kỳ 2025 - 2030 là nhiệm kỳ có ý nghĩa đặt nền móng cho Tân Quang sau sắp xếp, hợp nhất và vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Trong nhiệm kỳ ấy, công tác kiểm tra, giám sát và thi hành kỷ luật của Đảng phải đi trước một bước, bám sát nhiệm vụ chính trị, bám sát cơ sở, bám sát cán bộ, đảng viên và bám sát những vấn đề Nhân dân quan tâm.
Muốn vậy, Đảng ủy, Ủy ban Kiểm tra Đảng ủy và các chi bộ trực thuộc cần đổi mới mạnh mẽ tư duy, phương pháp, công cụ và trách nhiệm trong kiểm tra, giám sát. Từ kiểm tra theo kế hoạch sang kiểm tra có trọng tâm, trọng điểm; từ giám sát hình thức sang giám sát thực chất; từ xử lý sau vi phạm sang phòng ngừa từ sớm, từ xa; từ kỷ luật đơn thuần sang kỷ luật gắn với giáo dục, xây dựng và phát triển.
Khi công tác kiểm tra Đảng được thực hiện nghiêm túc, khoa học, công tâm và hiệu quả, Tân Quang sẽ có thêm một trụ cột quan trọng để xây dựng Đảng bộ trong sạch, vững mạnh, vận hành hiệu quả mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, tạo động lực thực hiện thắng lợi nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã lần thứ I và đưa địa phương phát triển ổn định, bền vững trong giai đoạn mới.
Mai Lan
