ĐỀN TRẦN HƯNG ĐẠO
(Thôn Tân Tiến, xã Tân Quang, huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang)
Tên gọi:
- Tên gọi phổ biến: Đền Trần Hưng Đạo.
- Tên chữ Hán: "Linh Từ Quang Tiến" (Đền Quang Tiến linh thiêng).
- Tên gọi dân gian: Đền thờ vọng Đức Thánh Trần Hưng Đạo.
Vị trí địa lý
Đền Trần Hưng Đạo, thuộc thôn Tân tiến, xã Tân Quang, huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang. (Nay thôn Tân Tiến, xã Tân Quang, tỉnh Tuyên Quang)
Từ Hà Giang đi theo quốc lộ số 2 hướng Hà Giang - Hà Nội, đến km 43 rẽ trái theo đường dân sinh vào thôn Tân Tiến khoảng 500m là đến đền Trần Hưng Đạo.
Loại hình di tích:
Đền Trần Hưng Đạo được xếp vào loại hình: Di tích Lịch sử - Văn hoá cấp tỉnh năm 2011.
Ngôi đền ra đời và tồn tại đến ngày nay mang dấu ấn lịch sử nhất định về một thời di dân khai hoang lập điền của cư dân Việt ở miền xuôi lên miền núi Hà Giang, cũng từ đó mang theo những nét văn hoá, phong tục tập quán, trong đó có tín ngưỡng, tôn giáo. Ở đền Trần Hưng Đạo mang đậm nét tín ngưỡng bản địa của người Việt là thờ người có công với dân với nước, đó là đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, truyền thống quý báu của dân tộc Việt Nam.
Lịch sử ngôi đền:
Đền Trần Hưng Đạo nằm ở chân núi Cấm thuộc thôn Tân Tiến, xã Tân Quang, huyện Bắc Quang.
Tính đến nay ngôi đền qua hai lần di chuyển địa điểm, trước đây đền ở bên kia suối thuộc khu Vinh Quang. Theo các cụ cao tuổi kể rằng: quãng năm 1947- 1948 do chiến tranh, thực hiện tiêu thổ kháng chiến buộc phải phá đền, sau đó chuyển đồ thờ về địa điểm thôn Nậm Tuộc cách địa điểm hiện nay khoảng 300m, nhưng do nơi thờ này đường đi lại không thuận lợi, đặc biệt là khi mùa mưa lũ, nước suối dâng cao, với tâm nguyện của bà con là chuyển địa điểm đền về gần khu cư trú để thuận tiện cho việc lễ đền. Vì vậy, đến năm 1948 - 1949 (không ai nhớ chính xác năm), ông Vàng Séo Chằng và ông Đỗ Văn Độc đứng ra xin rước bát hương và bài vị Trần Hưng Đạo mang về nhập vào miếu Cấm Sơn ở chân núi Cấm, từ đó nhân dân gọi là Đền thờ Trần Hưng Đạo, có tên chữ hán nôm: “Linh Từ Quang Tiến” như hiện nay.
Thời kỳ đầu địa điểm đền dựng ở vị trí gần cây đa to phía ngoài sân, cách vị trí hiện nay khoảng 15m về phía trước, nằm sát đường dân sinh, đền được dựng lên bằng tranh tre nứa lá, trên diện tích chỉ khoảng 20m2 gồm có hai gian tiền tế và hậu cung, gian hậu cung chỉ đặt pho tượng Đức Thánh Trần, bài vị và một bát hương nhỏ, thời kỳ đó cụ Chánh Ban, là người trông nom đền.
Năm 2004 đền được dịch chuyển vào phía trong 20m, năm 2008 theo nguyện vọng của nhân dân, bằng tiền công đức của nhân dân và các du khách thập phương. Đền Trần Hưng Đạo được tu bổ tổng thể khu đền chính và các công trình phụ trợ. Đến năm 2025, Đền thờ Trần Hưng Đạo được tu bổ lần 2 và tổ chức khánh thành vào đầu năm 2026
Hiện nay đền lưu giữ 2 bản sao sắc phong trên nền vải màu vàng, tuy nhiên, không thấy ghi năm xây dựng cũng như nguồn gốc lịch sử của ngôi đền.
Một số ngày lễ trong năm diễn ra ở di tích:
Hàng năm, nhân dân địa phương thường tổ chức lễ đền vào các ngày âm lịch:
Lễ chính của đền: Ngày 20/ 08: Giỗ Trần Hưng Đạo được tổ chức ghi nhớ công ơn của vị anh hùng dân tộc đã có công dẹp quân xâm lược Nguyên Mông.
Đồ cúng dâng hương gồm hoa quả, xôi, oản và các sản phẩm lao động của nhân dân dâng lên các thánh Trần với tấm lòng thành kính, lễ giỗ Đức Thánh Trần còn có thêm tiệc mặn gồm thịt gà, lợn…. Trong ngày này thu hút rất đông đảo khách thập phương về dự.
Các ngày lễ diễn ra trong một năm:
- Ngày 09 tháng giêng: Lễ khai ấn.
- Ngày 15 tháng giêng: Lễ thượng nguyên: Là lễ dâng sao giải hạn cầu bình an…tổ chức cho nhân dân trong vùng và khách thập phương.
- Ngày 03/03: Lễ Mẫu Phủ Giầy và các vị tướng nhà Lê, tiệc này được tổ chức để ghi nhớ công ơn của các đức thánh Mẫu và các vị tướng nhà Lê có công đánh giặc giữ nước.
- Ngày 10/03: Lễ giỗ tổ Hùng Vương.
- Ngày 01/ 04: Lễ vào hè được tổ chức để cầu xin thời tiết ôn hoà, mát mẻ, thuận lợi cho đời sống và sản xuất của người nông dân.
- Ngày 08/04: Lễ Phật Đản.
- Ngày 01/07: Lễ ra hè hay còn gọi là lễ lễ tán hạ, cầu thời tiết thuận hoà cho công việc thu hoạch mùa màng của bà con nông dân.
- Ngày 22/12: Lễ tất niên với ý nghĩa kết thúc một năm lao động sản xuất để đón mừng năm mới với nhiều tốt lành.
Ngoài các ngày lễ chính trong năm nhân dân còn lễ đền vào các ngày mùng 1, ngày rằm 15 âm lịch hàng tháng.
Giá trị lịch sử, văn hoá.
Đền Trần Hưng Đạo là một điểm sinh hoạt tín ngưỡng của nhân dân vùng Tân Quang nói riêng và của một bộ phận nhân dân trong tỉnh và khách thập phương nói chung. Trong đó chứa đựng nhiều giá trị về lịch sử, về truyền thống văn hóa của con người Việt Nam “Uống nước nhớ nguồn”, luôn khắc ghi công ơn những người anh hùng dân tộc.
Nét văn hoá được thể hiện qua các nghi thức, lễ hội, các bài cúng, bài hát chầu văn...diễn ra trong năm tại đền đã bảo lưu được nhiều nét văn hóa dân gian, chứa đựng ý thức hệ tín ngưỡng, tôn giáo, hướng con người đến cái thiện, cái phúc, và sự yên bình trong tâm linh. Là điểm đến không thể thiếu của một bộ phận nhân dân.
Đền Trần Hưng Đạo đang được Uỷ ban nhân dân xã Tân Quang trực tiếp quản lý, quy hoạch bảo vệ và phát huy giá trị. Là cơ sở tín ngưỡng đã có Ban quản lý do nhân dân thường đến lễ đền bầu ra, đang hoạt động chu đáo và hiệu quả.
Năm 2008 và 2025, đền được trùng tu tổng thể, gồm: đền chính và các công trình phụ trợ, kinh phí do nhân dân và khách thập phương công đức. Hiện tại đền khang trang sạch đẹp và được bảo quản tốt.
(Thông tin và hình ảnh tiếp tục được cập nhật, bổ xung)
