Mở rộng không gian, mở thêm dư địa phát triển
Việc hợp nhất 3 xã Tân Lập, Tân Quang và Tân Thành đã tạo nên một Tân Quang mới với diện tích tự nhiên 17.414,17 ha, dân số khoảng 12.500 người. Không chỉ mở rộng về không gian địa lý, sự thay đổi về quy mô hành chính còn tạo điều kiện để địa phương tổ chức lại các nguồn lực, quy hoạch lại không gian sản xuất, đầu tư hạ tầng và từng bước hình thành những động lực phát triển kinh tế có tính liên kết.
Đây là lợi thế không nhỏ trong bối cảnh yêu cầu phát triển hiện nay không còn dừng ở việc khai thác riêng lẻ từng nguồn lực, mà đòi hỏi phải tạo ra sự liên kết giữa các vùng sản xuất, khu dân cư, hệ thống giao thông, thương mại, dịch vụ và thị trường.
Tân Quang có vị trí kết nối với các khu vực lân cận; hệ thống giao thông liên xã từng bước được nâng cấp. Đặc biệt, Quốc lộ 279 đi qua địa bàn tạo điều kiện thuận lợi cho lưu thông hàng hóa, kết nối sản xuất với thị trường, đồng thời mở ra cơ hội phát triển các loại hình thương mại, dịch vụ gắn với lợi thế giao thông.
Trên nền tảng đó, lợi thế nổi bật của Tân Quang vẫn là nông - lâm nghiệp. Địa hình đồi núi xen các thung lũng tạo nên điều kiện sinh thái đa dạng, phù hợp với nhiều loại cây trồng, vật nuôi. Chè Shan tuyết, cam sành, cây ăn quả, dược liệu cùng các sản phẩm lâm nghiệp là những hướng có thể tiếp tục được đầu tư, nâng cao giá trị.
Không gian sản xuất rộng cũng tạo điều kiện để phát triển chăn nuôi theo hướng trang trại, gia trại, quy mô phù hợp, từng bước hình thành các mô hình sản xuất khép kín, chủ động phòng, chống dịch bệnh và nâng cao hiệu quả kinh tế.
Nhưng lợi thế về tài nguyên chỉ thực sự trở thành lợi thế cạnh tranh khi được tổ chức thành những sản phẩm có thương hiệu, có thị trường và có giá trị gia tăng cao.“Phát triển kinh tế phải bắt đầu từ việc khai thác đúng tiềm năng, tổ chức lại sản xuất và tạo liên kết để nâng cao giá trị sản phẩm; qua đó mở rộng sinh kế, nâng cao thu nhập và đời sống Nhân dân.”
Từ “sản xuất cái mình có” đến “sản xuất cái thị trường cần”
Một trong những điểm nghẽn của kinh tế Tân Quang hiện nay là sản xuất còn nhỏ lẻ, liên kết sản xuất và liên kết vùng còn yếu; tiềm năng đất đai chưa được khai thác tương xứng, sản phẩm OCOP chưa được nhân rộng, dịch vụ phát triển chậm, nguồn lực đầu tư còn hạn chế và cơ cấu kinh tế chuyển dịch chưa nhanh.
Những hạn chế này cho thấy một yêu cầu căn bản: không thể phát triển kinh tế bằng cách làm cũ trong một không gian phát triển mới. Trước hết, cần thay đổi mạnh phương thức tổ chức sản xuất nông nghiệp. Thay vì sản xuất phân tán theo từng hộ, cần hình thành các vùng sản xuất tập trung, phát triển hợp tác xã, tổ hợp tác và xây dựng chuỗi liên kết giữa người dân với doanh nghiệp.
Trong chuỗi giá trị đó, người dân là chủ thể trực tiếp sản xuất; hợp tác xã giữ vai trò tổ chức; doanh nghiệp tham gia đầu tư, chế biến, tiêu thụ; còn chính quyền kiến tạo môi trường, hỗ trợ quy hoạch, hạ tầng, khoa học kỹ thuật và kết nối thị trường.
Đối với các sản phẩm có lợi thế như chè, dược liệu, cây ăn quả, hoa và cây cảnh, cần tập trung nâng cao chất lượng, mở rộng sản xuất an toàn, hữu cơ, ứng dụng khoa học công nghệ và cơ giới hóa phù hợp. Sản phẩm không chỉ cần “tốt” mà phải có câu chuyện, có thương hiệu, có tiêu chuẩn và có thị trường.
Việc phát triển, nâng chất lượng sản phẩm OCOP cũng cần được xem là một trong những hướng đi quan trọng. Từ sản phẩm địa phương, từng bước xây dựng thương hiệu Tân Quang, đưa sản phẩm vào chuỗi cung ứng, các kênh phân phối hiện đại và sàn thương mại điện tử. Nội dung tham luận của địa phương cũng xác định rõ yêu cầu đưa sản phẩm OCOP tham gia các chuỗi cung ứng và sàn giao dịch điện tử nhằm mở rộng đầu ra.
Đây không chỉ là câu chuyện của sản phẩm nông nghiệp. Đó là quá trình chuyển đổi tư duy kinh tế từ bán nguyên liệu sang bán sản phẩm; từ bán sản phẩm sang xây dựng thương hiệu; từ sản xuất đơn lẻ sang tham gia chuỗi giá trị.
Đánh thức thương mại - dịch vụ và những giá trị mới
Nếu nông - lâm nghiệp là nền tảng, thì thương mại - dịch vụ cần được xác định là một trong những động lực quan trọng để thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế của Tân Quang.
Lợi thế về Quốc lộ 279 và vị trí kết nối với các khu vực lân cận tạo điều kiện để địa phương phát triển các hoạt động trao đổi, lưu thông hàng hóa. Việc quy hoạch, phát triển hệ thống chợ nông thôn, trong đó có chợ đầu mối Tân Quang, cùng việc quan tâm phát triển các chợ phiên là những hướng đi cần được nghiên cứu, tổ chức bài bản hơn.
Điều quan trọng là phải gắn thương mại với vùng sản xuất. Chợ không chỉ là nơi mua bán mà có thể trở thành mắt xích trong chuỗi tiêu thụ nông sản, nơi tập trung hàng hóa, kết nối người sản xuất với thương nhân và thị trường.
Cùng với đó, cần khuyến khích phát triển ngành nghề nông thôn, các cơ sở mộc dân dụng, cơ khí, sản xuất vật liệu xây dựng quy mô phù hợp; hỗ trợ các hợp tác xã mở rộng hoạt động, tạo việc làm tại chỗ cho lao động nông thôn.
Một dư địa khác cần được đánh thức là du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng gắn với bản sắc văn hóa các dân tộc và xây dựng nông thôn mới. Cảnh quan tự nhiên, văn hóa truyền thống, sản phẩm nông nghiệp đặc trưng nếu được kết nối thành những sản phẩm du lịch phù hợp sẽ tạo thêm nguồn thu, đồng thời góp phần quảng bá hình ảnh Tân Quang.
Huy động nguồn lực, đầu tư cho hạ tầng và con người
Muốn tạo bước chuyển về kinh tế, Tân Quang tập trung giải quyết bài toán nguồn lực.
Ngân sách nhà nước cần được ưu tiên cho những công trình có tính dẫn dắt, tạo sức lan tỏa như giao thông, điện, thủy lợi, trường học, trạm y tế và hạ tầng phục vụ sản xuất. Đồng thời, cần chủ động đề xuất với tỉnh đầu tư những công trình thiết yếu, phối hợp chặt chẽ trong công tác quy hoạch vùng và quy hoạch xây dựng kết cấu hạ tầng.
Song song với nguồn lực nhà nước, phải phát huy nguồn lực trong dân, thu hút doanh nghiệp, hợp tác xã và các tổ chức xã hội tham gia đầu tư. Muốn vậy, môi trường đầu tư, kinh doanh tại địa phương tiếp tục phải được cải thiện; thủ tục hành chính phải thuận lợi, minh bạch; chính quyền phải đồng hành cùng người dân và doanh nghiệp trong quá trình triển khai các mô hình kinh tế.
Hạ tầng mở đến đâu, không gian kinh tế có thể mở đến đó. Vì vậy, đầu tư giao thông không chỉ nhằm phục vụ đi lại mà phải được nhìn nhận như một khoản đầu tư trực tiếp cho năng lực cạnh tranh của địa phương.
Cùng với hạ tầng vật chất, nguồn lực quan trọng nhất vẫn là con người.
Tân Quang cần đẩy mạnh tập huấn, chuyển giao khoa học kỹ thuật, đào tạo nghề phù hợp với nhu cầu thực tế; khuyến khích thanh niên học tập, nâng cao kỹ năng, lập nghiệp tại địa phương hoặc tham gia thị trường lao động trong và ngoài tỉnh.
Khi người dân có kiến thức sản xuất, có kỹ năng kinh doanh và biết tiếp cận thị trường, những lợi thế về đất đai, lao động và tài nguyên mới có thể chuyển hóa thành giá trị kinh tế bền vững.
Tạo chuyển biến bằng quyết tâm chính trị và tư duy mới
Phát triển kinh tế không phải nhiệm vụ riêng của ngành kinh tế hay một vài mô hình sản xuất. Đó là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và toàn thể Nhân dân.
Các chi bộ, chính quyền thôn cần phát huy vai trò hạt nhân trong tuyên truyền, vận động Nhân dân thay đổi cách nghĩ, cách làm; chính quyền xã tiếp tục đẩy mạnh cải cách hành chính, đồng hành cùng người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp; đồng thời tăng cường kiểm tra, đánh giá hiệu quả các mô hình để kịp thời nhân rộng những cách làm tốt.
Điều Tân Quang cần hướng tới không chỉ là tăng số lượng mô hình kinh tế, mà là tạo ra những mô hình có khả năng nhân rộng, có thị trường, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân.
Với không gian phát triển mới, Tân Quang đang có nhiều điều kiện để tạo chuyển biến mạnh mẽ. Nhưng cơ hội không tự biến thành thành quả. Cơ hội chỉ được hiện thực hóa bằng quy hoạch đúng, lựa chọn đúng hướng đi, đầu tư đúng trọng tâm và sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị.
Từ những vùng chè, vùng cây ăn quả, những cánh rừng, trang trại, gia trại; từ chợ đầu mối, chợ phiên đến các sản phẩm OCOP; từ những tuyến đường kết nối vùng sản xuất đến những mô hình du lịch cộng đồng... nếu được đặt trong một chiến lược phát triển thống nhất, Tân Quang hoàn toàn có thể hình thành những chuỗi giá trị kinh tế mới, tạo động lực tăng trưởng mới.
Định hướng xuyên suốt trong chặng đường tới cần là phát huy nội lực, tranh thủ ngoại lực; lấy người dân làm chủ thể; doanh nghiệp và hợp tác xã làm động lực; hạ tầng và khoa học công nghệ làm nền tảng; thị trường làm thước đo hiệu quả.
Phát triển kinh tế suy cho cùng là để người dân có cuộc sống tốt hơn. Vì vậy, mỗi chủ trương, mỗi công trình, mỗi mô hình sản xuất phải hướng tới mục tiêu tạo thêm việc làm, nâng cao thu nhập, sử dụng hiệu quả tài nguyên và mở rộng cơ hội phát triển cho cộng đồng.
Với quyết tâm chính trị cao, tư duy phát triển phù hợp và sự đồng thuận của Nhân dân, Tân Quang có cơ sở để biến những lợi thế sẵn có thành sức mạnh mới, biến tiềm năng thành giá trị và biến những giá trị ấy thành động lực xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh, phát triển bền vững. Đây cũng là nền tảng quan trọng để Tân Quang từng bước khẳng định vị thế của một địa bàn có không gian phát triển, có bản sắc và có những động lực kinh tế mới trong giai đoạn phát triển mới.
Chí Cường
