Ông Lý Vàn Châu, Trưởng thôn Phìn Hồ phấn khởi cho biết: Phìn Hồ hiện có hơn 2.641 ha rừng tự nhiên, trong đó phần lớn là rừng cộng đồng và rừng được giao khoán bảo vệ. Đây không chỉ là “lá phổi xanh” mà còn đóng vai trò điều tiết nguồn nước cho các nhà máy thủy điện trong khu vực.
Ông Châu cũng cho biết: với tập quán phát rừng làm nương, những năm trước đây, bà con trong thôn luôn có tập quán du canh, rừng mọc ở đâu là người Dao phát rừng tới đó. Qua nhiều năm đất rừng ngày càng nghèo kiệt, nhiều khi thời tiết cực đoan phát sinh tình trạng lũ quét, lũ ống gây sạt lở đất đã ảnh hưởng trực tiếp tới đời sống, sinh hoạt của người dân.
Những năm gần đây, thực hiện chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng và khoán bảo vệ rừng, bằng sự vào cuộc của các cấp, các ngành, trực tiếp là cấp ủy, chính quyền địa phương, nhận thức của người dân thôn Phìn Hồ đã có sự đổi thay về nhận thức, từng bước chuyển đổi tư duy phát rừng làm nương sang trồng rừng và bảo vệ rừng, góp phần nâng cao thu nhập ổn định cho người dân
Dưới những cánh rừng nguyên sinh bạt ngàn trải dài dưới dải Tây Côn Lĩnh, những mầm Thảo quả đang sinh sôi và phát triển mạnh, thành quả của những loại cây xen canh dưới tán rừng già đang được bảo vệ. Chị Lý Mùi Mủi, người dân thôn Phìn Hồ phấn khởi nói: Sau nhiều năm đi lao động tại các khu công nghiệp, thu nhập chỉ đủ trang trải cuộc sống, không tích lũy được nguồn vốn đảm bảo cuộc sống lâu dài. Từ năm 2020 đến nay, với diện tích được giao khoán bảo vệ gần 10ha rừng đầu nguồn, gia đình chị đã đưa cây Thảo quả vào trồng xen canh dưới tán rừng, góp phần đem lại nguồn thu nhập kép sau thu nhập từ dịch vụ môi trường rừng, nhờ đó hàng năm thu nhập tăng lên đáng kể, không những thoát nghèo, gia đình còn có nguồn vốn tích lũy để mua sắm các vật dụng thiết yếu đắt tiền phục vụ sinh hoạt của gia đình
Theo số liệu thống kê, năm 2025, tổng kinh phí chi trả DVMTR trên địa bàn đạt hơn 1,16 tỷ đồng, cùng với gần 800 triệu đồng tiền hỗ trợ khoán bảo vệ rừng. Nguồn lực này không chỉ góp phần tăng thu nhập mà còn thiết lập một “cơ chế khuyến khích” rõ ràng: bảo vệ rừng gắn trực tiếp với lợi ích kinh tế của người dân.
Để phát huy hiệu quả nguồn lực đầu tư của Nhà nước, phát huy tính chủ động, tích cực tham gia dịch vụ môi trường rừng của người dân. Ban quản lý thôn Phìn Hồ đã phối hợp với các ngành chức năng tổ chức công khai việc phân bổ và sử dụng nguồn kinh phí. Với quan điểm trách nhiệm bảo vệ rừng là ngang nhau, do đó Ban quản lý thôn đã thống nhất chi trả đồng đều cho các hộ dân, qua đó hạn chế mâu thuẫn, tạo sự đồng thuận cao trong cộng đồng. Chính sự minh bạch này là nền tảng quan trọng giúp chính sách đi vào cuộc sống.
Từ nguồn hỗ trợ hợp lý, kịp thời của chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng, cùng với đó do làm tốt công tác tuyên truyền vận động trực tiếp của lực lượng Kiểm lâm khu vực, đến nay nhận thức của người dân đã có sự thay đổi đáng kể: từ chỗ khai thác rừng để mưu sinh sang chủ động giữ rừng như một “tài sản sinh lợi lâu dài”.
Một trong những nét nổi bật của công tác bảo vệ rừng thôn Phìn Hồ, Ban quản lý thôn đã xây dựng được lực lượng bảo vệ rừng theo hướng tự quản. Tổ bảo vệ rừng của thôn hoạt động thường xuyên, chủ động tuần tra, kiểm soát các khu vực trọng điểm, tạo thành mạng lưới giám sát cộng đồng rộng khắp, góp phần tiết kiệm chi phí trong công tác quản lý, đồng thời phát huy tinh thần trách nhiệm giám sát trong cộng đồng. Nhờ có cơ chế tuần tra thường xuyên của tổ bảo vệ rừng và sự phối hợp chặt chẽ trong cộng đồng, năm 2025 và những tháng đầu năm 2026 trên địa bàn không xảy ra vụ vi phạm nào liên quan đến tài nguyên rừng. Đây là kết quả rõ nét trong thực hiện dân chủ trong công tác chi trả dịch vụ môi trường rừng theo hướng “dân biết, dân bàn, dân làm, dân hưởng lợi”.
Ông Thiều Văn Hoàn, Trưởng Phòng Kinh tế xã Tân Quang cho biết, những năm gần đây, xã Tân Quang đã luôn coi trọng công tác bảo vệ rừng gắn với việc làm tốt chi trả dịch vụ môi trường rừng, trong đó thôn Phìn Hồ được xem là vùng lõi rừng nguyên sinh của xã. Thay vì việc triển khai chính sách dịch vụ môi trường rừng theo quy định, cách làm nổi bật của thôn Phìn Hồ là phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng trong quản lý rừng. Thay vì áp đặt từ trên xuống, Ban quản lý thôn đã tổ chức họp bàn, thống nhất phương án chi trả và sử dụng nguồn kinh phí theo hướng công khai, dân chủ. Việc chi trả đồng đều cho các hộ dân không chỉ đảm bảo công bằng mà còn tạo sự đồng thuận cao, hạn chế phát sinh mâu thuẫn nội bộ.
Bên cạnh đó, xã Tân Quang cũng đã gắn lợi ích kinh tế trực tiếp với trách nhiệm bảo vệ rừng. Nguồn thu từ DVMTR và khoán bảo vệ rừng đã trở thành “đòn bẩy” thay đổi hành vi của người dân. Khi mỗi ha rừng được quy đổi thành giá trị cụ thể, người dân không còn coi rừng là tài nguyên để khai thác ngắn hạn, mà là nguồn thu nhập ổn định, trực tiếp tác động lâu dài đến đời sống kinh tế của người dân nơi đây. Nhờ đó, những năm qua không còn xảy ra tình trạng xâm hại rừng, ý thức bảo vệ rừng được nâng lên rõ rệt.
Có thể khẳng định, mô hình tổ tự quản bảo vệ rừng ở thôn Phìn Hồ là minh chứng rõ nét cho hiệu quả của việc triển khai chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng đúng hướng, phù hợp với điều kiện thực tế ở địa phương, trở thành điểm sáng để xã Tân Quang triển khai nhân rộng trên địa bàn các thôn, góp phần quan trọng vào mục tiêu quản lý, bảo vệ rừng bền vững ở xã vùng 3 Tân Quang hiện nay.
Thực hiện: Chí Cường - Triệu Giàu Lìn
