Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Phòng, chống ma túy năm 2025, có hiệu lực thi hành ngày 01/7/2026. Theo đó, Luật đã quy định phòng, chống ma túy là phòng ngừa, ngăn chặn, đấu tranh chống tội phạm và tệ nạn ma túy; kiểm soát các hoạt động hợp pháp liên quan đến ma túy. Hiện nay, công tác phòng, chống ma túy được thể hiện mạnh mẽ trên các phương diện giảm cung, giảm cầu, giảm tác hại.
Trợ giúp pháp lý là việc cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí cho người được trợ giúp pháp lý trong vụ việc trợ giúp pháp lý theo quy định của Luật này, góp phần bảo đảm quyền con người, quyền công dân trong tiếp cận công lý và bình đẳng trước pháp luật” (Điều 2, Luật Trợ giúp pháp lý).
Hiện nay, trợ giúp pháp lý được cung cấp miễn phí cho 13 nhóm đối tượng như: người có công với cách mạng, người thuộc hộ nghèo, trẻ em, người dân tộc thiểu số cư trú ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, người bị buộc tội thuộc hộ cận nghèo và người thuộc diện được trợ giúp pháp lý khác theo quy định pháp luật hiện hành.
Một số vấn đề vướng mắc pháp luật trong vụ việc, vụ án về ma túy như:
- Vướng mắc về các quy định về các hành vi bị nghiêm cấm trong phòng, chống ma túy như sử dụng, tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy; trồng cây có chứa chất ma túy, hướng dẫn trồng cây có chứa chất ma túy…
- Vướng mắc về các hành vi vi phạm pháp luật về ma túy như tội tàng trữ trái phép chất ma túy, tội sản xuất trái phép chất ma túy, tội mua bán trái phép chất ma túy…
- Vướng mắc về các quy định có liên quan đến ma túy: hành vi vi phạm, xử phạt hành chính, xử phạt hình sự, mức phạt, tình tiết giảm nhẹ…
- Vướng mắc về các quy định về các biện pháp cai nghiện, quyền và nghĩa vụ của người cai nghiện ma túy…
- Các vướng mắc pháp luật khác có liên quan đến vụ việc, vụ án về ma túy.
Một số điểm thể hiện vai trò của trợ giúp pháp lý trong công tác phòng, chống ma túy như sau:
- Trợ giúp pháp lý phát huy giá trị, vai trò trong phương diện “giảm cầu”. Thông qua hoạt động trợ giúp pháp lý, quyền và lợi ích hợp pháp của người được trợ giúp pháp lý được bảo đảm trong các vụ việc vi phạm pháp luật về phòng, chống ma túy, qua đó, góp phần quyền con người, quyền công dân trong tiếp cận công lý và bình đẳng trước pháp luật. Trợ giúp pháp lý thể hiện trách nhiệm của Nhà nước đối với công dân, nhất là nhóm các đối tượng không có khả năng tự mình thực hiện hoặc không có điều kiện tiếp cận với pháp luật. Người nghèo và những đối tượng có hoàn cảnh đặc biệt thường không có điều kiện để sử dụng các dịch vụ pháp lý có thu phí, do đó, Nhà nước có trách nhiệm giúp đỡ, tạo lập những cơ chế để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các đối tượng đó, không để ai bị bỏ lại phía sau. Ở phương diện quyền con người, trợ giúp pháp lý tạo điều kiện để những người yếu thế được tiếp cận pháp luật, tiếp cận công lý và bình đẳng trước pháp luật với các nhóm người khác trong xã hội.
- Hoạt động trợ giúp pháp lý đóng góp vai trò trong phương diện “giảm tác hại” của ma túy. Trong các vụ việc, vụ án xem xét đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc, trợ giúp pháp lý với vai trò góp phần “giảm tác hại” của ma túy đối với người nghiện ma túy. Sau cai nghiện ma túy, trợ giúp pháp lý cũng là một trong những chính sách của Nhà nước tạo điều kiện cho người sau cai nghiện thuộc diện được trợ giúp pháp lý được tiếp cận các dịch vụ tư vấn pháp luật các vấn đề có liên quan đến ổn định phát triển kinh tế, hòa nhập cộng đồng; cải thiện kinh tế gia đình cho các hộ gia đình có người nghiện, người sử dụng trái phép chất ma túy.
- Bên cạnh đó, thông qua các vụ việc trợ giúp pháp lý có liên quan đến ma túy, người được trợ giúp pháp lý cũng có thêm các kiến thức pháp luật về phòng, chống ma túy để tự mình thực hiện các quyền, nghĩa vụ được pháp luật quy định hoặc sử dụng pháp luật để bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của họ.
- Thông qua các hoạt động nghiệp vụ trong quá trình tham gia tố tụng, trợ giúp pháp lý đã góp phần hỗ trợ các cơ quan tiến hành tố tụng và các cơ quan nhà nước có thẩm quyền đánh giá khách quan, toàn diện bản chất vụ án, xác định đúng hành vi phạm tội, xử lý đúng người, đúng tội và đúng quy định của pháp luật. Qua đó nâng cao chất lượng tố tụng trong các vụ án có liên quan đến ma túy, góp phần xây dựng nền tư pháp chuyên nghiệp, hiện đại, công bằng, nghiêm minh, liêm chính, phục vụ Nhân dân.
Có thể nói rằng, trợ giúp pháp lý là một chính sách nhân văn của Đảng và Nhà nước trong bảo vệ quyền con người, quyền công dân nhằm cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí cho đối tượng thuộc diện được trợ giúp pháp lý, trong đó có người vi phạm pháp luật liên quan đến ma tuý, người sử dụng ma túy, người nghiện ma túy và sau cai nghiện ma túy, có vai trò và ý nghĩa thiết thực trong công cuộc phòng, chống ma túy./.
